Səkkiz azərbaycanlı məhbus — Araz Aman Zeynabad, Ayaz Seyfxah, Vədud Əsədi, tanınmış azərbaycanlı insan haqları vəkili Məhəmmədrza Fəqihi, azərbaycanlı vəkil Tahir Nəqavi, Mahmud Ocaqlu, Kərəm Mərdanə və Mürtəza Pərvin — İran prezidenti Məsud Pezeşkiana açıq məktub yazaraq onun birbaşa müdaxiləsini və onların institusionallaşmış zülm adlandırdıqları vəziyyətin davam etməməsini tələb ediblər.
Məktubun müəllifləri bildirirlər ki, onlar 2024-cü ilin fevralında təhlükəsizlik əməkdaşları tərəfindən koordinasiyalı şəkildə və hüquqi çağırış olmadan saxlanılıblar. Təqsirləndirilənlərin çoxu saxlanılmazdan əvvəl bir-birini tanımırdı və aralarında təşkilati və ya qrup əlaqəsi yox idi.
Buna baxmayaraq, təhlükəsizlik əməkdaşları, xüsusilə İstixbarat Nazirliyi kifayət qədər sənədli sübut və məhkəmə qərarı təqdim etmədən onları “ölkənin təhlükəsizliyinə qarşı cinayət törətmək məqsədilə sövdələşmə”, “casusluq” və “dövlətə qarşı təbliğat” kimi ittihamlarla saxlayıb, evlərində axtarış aparıb və şəxsi əşyalarını götürüblər.
Dindirmələr çox vaxt vəkilin iştirakı olmadan aparılıb, onlara hətta təsdiq olunmuş siyahıdan vəkil seçmək imkanı da verilməyib. Məktuba görə, bəzi hallarda dindirmə beş dəqiqədən az çəkib və ağır təhlükəsizlik ittihamları onlara yalnız “işin oxunması” səviyyəsində bildirilib.
Məktubun başqa bir hissəsində məhbuslar məcburi etiraflar almaq üçün dindirmə aparanların göstərdiyi şiddətli təzyiqi qeyd edirlər. Onların sözlərinə görə, Evin həbsxanasının 209-cu şöbəsində təkadamlıq kamerada 20-dən 40 günə qədər fiziki və psixoloji təzyiqə, hədələrə və təhqirlərə məruz qalıblar. Məktubdan bir hissə: “Hətta kameranın qarşısında keçmişimizə görə təəssüf ifadə etməyimiz və bundan sonra sözdə separatçılarla əməkdaşlıq etməyəcəyimizə söz verməyimiz təklif olunub.”
55-dən çox cildlik iş bir həftədən az müddətdə ittihamnamənin verilməsinə səbəb olub və təqsirləndirilənlər hakim Salavatinin sədrlik etdiyi Tehran İnqilab Məhkəməsinin 15-ci şöbəsi tərəfindən cəmi 100 ildən çox həbs cəzasına məhkum edilib. Müəlliflər deyirlər ki, hakim hökmü müstəqil vəkillərin müdafiəsini nəzərə almadan və yalnız İstixbarat Nazirliyinin dindirmə aparanlarının birtərəfli hesabatları əsasında çıxarıb. Onlar həmçinin iddia edirlər ki, prokuror ittihamnamə verilənə qədər işi oxumayıb və onu yalnız İstixbarat Nazirliyinin şifahi izahatlarına əsasən imzalayıb.
İsrailin Tehrana raket hücumu zamanı Evin həbsxanası da hədəf alınıb. Müəlliflərin sözlərinə görə, müharibə şəraitinə görə məhbusların azad edilməsi və ya məzuniyyətə buraxılması barədə müraciətlərə baxmayaraq, məhkəmə hakimiyyəti dərhal heç bir addım atmayıb.
Bu hadisədən sonra məktubun müəllifləri gecə “iyrənc və alçaldıcı” şəkildə, zəncir və qandal altında, ac və susuz halda Böyük Tehran həbsxanasına köçürülüblər. Onların dediyinə görə, minimum bioloji və gigiyenik standartlardan məhrum olan bu həbsxanada indi acınacaqlı şəraitdə yaşayırlar.
Məktubun sonunda imzalayanlar prezidentin xalqın hüquqlarını qorumasını nəzərdə tutan Konstitusiyanın 121-ci maddəsinə istinad edərək bunları tələb edirlər:
1. İşlərin müstəqil heyət tərəfindən hərtərəfli və ədalətli yenidən baxılması.
2. Təhlükəsizlik əməkdaşlarının qanunsuz rəftarının dərhal dayandırılması.
3. Təqsirləndirilənlərin məhrum edildiyi hüquqlara görə kompensasiya.
4. İşlərin uydurulmasında rol oynamış əməkdaşların və hakimlərin müəyyən edilməsi.
5. İndiki qeyri-insani şəraitdə saxlanılan məhbusların dərhal azad edilməsi.
